
Winnaar Beste Film Louis HotHotHot over The Year of the Ghost
Wat betekent het om het verleden een plek te geven, en hoe vind je elkaar terug als familie? In The Year of the Ghost richt Louis HotHotHot zijn camera opnieuw op zijn naasten – op zoek naar de oorsprong van de woede van zijn zus.
Nog voordat ze The Year of the Ghost had gezien, had de moeder van Louis HotHotHot haar oordeel over de film al klaar. In een brief aan het team – die opgelezen moest worden tijdens de première op IDFA – prees ze de inspanningen van alle betrokkenen: ‘Dit is niet alleen het resultaat van het werk van mijn zoon, maar van het hele team. Iedereen heeft zijn uiterste best gedaan om de film mogelijk te maken. Het is een meesterwerk.’ De filmmaker moet lachen om de ironie: zijn moeder heeft de film zelf nog helemaal niet gezien. ‘Het laat zien dat ze blindelings op het proces vertrouwt.’
Het vertrouwen van zijn moeder is tekenend voor de liefdevolle blik waarmee HotHotHot zijn familie opnieuw filmt. The Year of the Ghost is het tweede deel in een persoonlijk filmisch onderzoek dat begon met Four Journeys, de openingsfilm van IDFA in 2021. Daarin bracht hij de gevolgen van China’s eenkindpolitiek in beeld aan de hand van zijn eigen familiegeschiedenis. Als tweede kind was hij eigenlijk niet toegestaan. Zijn geboorte had grote gevolgen: zijn ouders kregen een boete en zijn vader verloor zijn politieke carrière. In de film keerde HotHotHot, die inmiddels in Nederland woont, terug naar China om de geschiedenis en de pijn die binnen zijn familie waren blijven doorwerken onder ogen te zien.
In The Year of the Ghost pakt hij de draad weer op. Aanleiding is de dood van zijn vader. Door de coronamaatregelen kan Louis niet op tijd naar China reizen om afscheid te nemen. Wanneer hij zijn moeder en zus uiteindelijk weer ziet, probeert iedereen zijn leven opnieuw in te richten. Zijn moeder wil in het geboortedorp van haar man blijven, om voor zijn geest te zorgen. Maar wie zorgt er dan voor haar? Zijn zus heeft ondertussen haar eigen problemen. Als alleenstaande vrouw in de grote stad ervaart ze de druk die de Chinese samenleving op vrouwen legt. De praktische vraag wie de zorg voor zijn moeder op zich kan nemen, brengt Louis opnieuw bij de geschiedenis van zijn familie.
Vooral zijn zus houdt hem bezig. Al van jongs af aan wordt ze gezien als de lastige van het gezin. Maar waar komt haar woede eigenlijk vandaan? Dat is de vraag die HotHotHot in de film probeert te beantwoorden. ‘Om haar te begrijpen en met haar te kunnen samenwerken, moet ik weten wat er in haar verleden is gebeurd’, vertelt hij. Zijn zoektocht voert langs familieherinneringen, archiefbeelden, animaties en gesprekken waarin weinig uit de weg wordt gegaan. Langzaam wordt duidelijk dat de spanningen binnen het gezin niet op zichzelf staan. Ze zijn nauw verbonden met een patriarchale samenleving waarin vrouwen weinig ruimte krijgen en oude trauma’s telkens opnieuw worden doorgegeven.
Door zich in het verleden van zijn zus te verdiepen, verandert ook zijn kijk op haar. Wat hij eerder vooral als boosheid en moeilijk gedrag ervoer, ziet hij nu als het gevolg van een leven lang vechten om erkenning. ‘Ik denk dat veel van haar gedrag voortkomt uit een verlangen naar respect en waardering’, zegt hij. ‘Ik voel nu vooral compassie en liefde.’ Dat maakt The Year of the Ghost tot een ontroerend portret van een familie waarin de verhoudingen bepaald niet eenvoudig zijn. HotHotHot idealiseert zijn familieleden niet: ze zijn soms hard, onredelijk en kwetsbaar. Maar juist door hen zo onbevangen in beeld te brengen, ontstaat er ruimte voor begrip.
Zijn camera is daarbij meer dan alleen een registratiemiddel. Het filmen creëert ook afstand: een buffer tussen hem en zijn familie, waardoor hij vragen durft te stellen die in een gewoon gesprek misschien onbesproken zouden blijven. Soms werkt de camera bijna als een wapen, waarmee hij pijnlijke onderwerpen aansnijdt en ongemakkelijke stiltes doorbreekt. Tegelijkertijd ontkomt hij er niet aan ook zichzelf onder de loep te nemen. Want terwijl hij de positie van zijn moeder en zus onderzoekt, wordt hij zich steeds bewuster van de privileges die hij als zoon heeft gehad. ‘Ik denk dat veel van de tragedies en problemen in mijn familie voortkomen uit deze cultuur’, zegt hij. ‘De patriarchale samenleving heeft invloed op iedereen.’
Ook mannen blijken gevangen te zitten in de verwachtingen die zo’n samenleving oplegt. Als kind voelde Louis de druk om zich stoer en mannelijk te gedragen, omdat hij anders gepest zou worden. In de film wordt ook zijn eigen innerlijke strijd zichtbaar: hij verlangt naar vrijheid, maar voelt tegelijkertijd de verantwoordelijkheid om voor zijn familie te zorgen. Die spanning tussen onafhankelijkheid en familiezorg loopt als een rode draad door beide films. Waar Four Journeys terugging naar de oorsprong van de pijn binnen het gezin, laat The Year of the Ghost zien hoe die pijn nog altijd doorwerkt. En hoe moeilijk het is om daaruit los te komen.
De twee films blijken onderdeel van een groter plan. HotHotHot heeft verteld dat hij ze ziet als de eerste twee delen van een trilogie. Four Journeys gaat over het verleden, The Year of the Ghost over het heden. Een mogelijk derde deel zou zich op de toekomst richten: kunnen we een wereld creëren waarin volgende generaties niet opnieuw dezelfde fouten en trauma’s erven? De vraag die de drie films met elkaar verbindt, is volgens de filmmaker uiteindelijk heel eenvoudig: ‘Hoe hebben we lief?’
Met The Year of the Ghost maakt HotHotHot van zijn eigen familiegeschiedenis een verhaal dat veel verder reikt dan zijn directe omgeving. De film gaat over rouw, ongelijkheid, familierelaties en de soms verstikkende verantwoordelijkheid die we tegenover onze naasten voelen. Maar bovenal is het een poging om elkaar beter te begrijpen. Wat begint als een zoektocht naar de oorsprong van de woede van zijn zus, mondt uit in een ontroerende oefening in empathie — en in de vraag hoeveel liefde er nodig is om de erfenis van het verleden te doorbreken.
